Het idee dat lezen bij weinig licht slecht is voor je ogen, werd lange tijd afgedaan als een ouderlijke waarschuwing zonder wetenschappelijke basis. Toch wijzen recente onderzoeken erop dat de werkelijkheid genuanceerder ligt. Niet alleen hoe lang we lezen of op een scherm kijken speelt een rol, maar ook de omstandigheden waarin we dat doen – met name het licht.
Wat gebeurt er bij bijziendheid?
Bijziendheid (myopie) betekent dat je dichtbij scherp ziet, maar in de verte wazig. Dat ontstaat meestal doordat de oogbol in de loop van de tijd iets te lang wordt.
Belangrijk om te begrijpen: het oog groeit niet in de breedte of hoogte, maar in de diepte. De oogbol rekt zich uit van voor naar achter – van het hoornvlies aan de voorkant naar het netvlies achter in het oog. Een normaal oog is ongeveer 23 millimeter lang. Bij bijziendheid kan dat enkele millimeters meer zijn.
Door die extra lengte komt het netvlies verder naar achteren te liggen. Het licht dat het oog binnenvalt, wordt nog steeds op dezelfde manier gebroken, maar het brandpunt valt nét vóór het netvlies in plaats van erop. En dat zorgt voor een wazig beeld in de verte.
De rol van licht
In februari 2026 publiceerden onderzoekers van SUNY College of Optometry hun bevindingen in het wetenschappelijke tijdschrift Cell Reports. Zij onderzochten wat er gebeurt wanneer we langdurig lezen of op korte afstand focussen in omstandigheden met weinig licht.
Hun conclusie: bij onvoldoende verlichting krijgt het netvlies minder sterke lichtsignalen. Dat lijkt kleine biologische processen in gang te zetten die de lengtegroei van het oog kunnen stimuleren. Het oog probeert zich als het ware aan te passen aan de omstandigheden, maar die aanpassing kan ertoe leiden dat het in de voor-achterrichting verder uitrekt – en zo bijziendheid veroorzaakt of verergert.
Dit effect lijkt sterker bij mensen die al licht bijziend zijn.
Meer dan alleen lezen
Lange tijd werd vooral gekeken naar de hoeveelheid lezen of schermgebruik. Nu wordt duidelijk dat vooral langdurig focussen op korte afstand in combinatie met weinig licht belastend kan zijn voor het oog.
Daar staat iets positiefs tegenover: daglicht heeft juist een beschermende werking. Buiten is het licht veel sterker en gelijkmatiger, wat de gezonde ontwikkeling van het oog ondersteunt. Dat is een van de redenen waarom bijziendheid wereldwijd vaker voorkomt bij kinderen en jongeren die veel binnen zijn.
Wat kun je doen?
Gelukkig zijn er eenvoudige maatregelen:
- Zorg voor voldoende, helder licht bij lezen of werken.
- Vermijd langdurig turen op korte afstand zonder pauzes.
- Stimuleer dagelijks buitentijd, ook bij volwassenen.
- Laat brillen regelmatig controleren en niet sterker maken dan nodig.
Lezen in het donker maakt je niet direct bijziend. Maar structureel weinig licht combineren met langdurig kijken op korte afstand kan op termijn bijdragen aan veranderingen in het oog.
Onze ogen passen zich voortdurend aan hun omgeving aan. Juist daarom loont het om bewust met licht om te gaan. Goed zien is geen vanzelfsprekendheid – het is iets om zorgvuldig te beschermen.
Klik hier voor welzijnstips voor de heren op ADVERSUS
