Je bent competent, georganiseerd en in de volle kracht van je leven. Je hebt carrières opgebouwd, relaties beleefd, misschien kinderen grootgebracht, en hebt laten zien dat je ambitie en compromissen kunt managen, zowel privé als op je werk. Je weet wie je bent.
En toch lijkt ineens alles moeilijker. Waarom huil je bij een e-mail die je vroeger kalm had afgehandeld? Waarom irriteert het ademhalen van je partner je meer dan normaal? Waarom lig je om drie uur ’s nachts wakker, nadenkend over gesprekken van jaren geleden?
Voordat je denkt dat het alleen stress, burn-out of persoonlijke zwakte is, is er een andere mogelijkheid – een die steeds vaker openlijk besproken wordt: perimenopauze, de overgangsfase rond de menopauze waarin het lichaam zich voorbereidt op het stoppen van de menstruatie. Dit proces begint meestal tussen je veertigste en vijftigste, en kan vijf jaar duren (ook langer). Voor veel vrouwen kan deze periode een diepe, psychologische impact hebben die geen oudere vriendin, moeder, tijdschrift of tv-programma ooit echt heeft uitgelegd.
De hormonale rollercoaster
Perimenopauze is geen geleidelijke, zachte daling van oestrogeen. Het is een fluctuerende, soms onvoorspelbare en op zijn minst destabiliserende rollercoaster. Oestrogeen neemt niet lijnrecht af; het stijgt en daalt continu. Deze schommelingen beïnvloeden neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en GABA, die onze stemming, motivatie, kalmte en emotionele balans reguleren. Wanneer de hormoonspiegels op en neer gaan, worden ook de systemen in onze hersenen die emoties moduleren gevoeliger. Je kunt je minder gecentreerd voelen, reactiever en anders dan je jezelf herinnert.
Het is geen subjectieve ervaring. Grote, longitudinale studies, zoals het Study of Women’s Health Across the Nation, laten zien dat vrouwen tijdens de overgang vatbaarder zijn voor depressieve symptomen dan in voorgaande jaren. Sommige analyses spreken van een verhoogd risico van 30 tot 50 procent. Dit betekent niet dat iedere vrouw een klinische depressie krijgt, maar dat het brein een fase van herkalibratie doormaakt. En bijna niemand is hierop voorbereid.
Hoe vaak komt het voor?
Veel vaker dan we denken. Onderzoek laat zien dat tussen de 20 en 40 procent van de vrouwen die de middelbare leeftijd bereiken significante depressieve symptomen ervaart. Ongeveer vier op de tien melden stemmingswisselingen vergelijkbaar met een hevig premenstrueel syndroom, maar vaak nog onvoorspelbaarder. Als er eerder sprake was van depressie, kan het risico tijdens de overgang verdubbelen of verdrievoudigen.
Perimenopauze betekent dus niet automatisch een ernstige depressie, maar het vergroot wel de kwetsbaarheid, juist in een periode waarin veel vrouwen tot over de oren in hun professionele loopbaan en familieleven zitten. Een gevestigde carrière, tieners thuis, oudere ouders, langdurige relaties die een nieuwe invulling vragen en een lichaam dat verandert in een cultuur die vooral jeugd viert – het resultaat kan een onverwacht gevoel van instabiliteit zijn.
Hormonen, maar niet alleen
Alles terugbrengen tot biologie zou te simpel zijn; het negeren ervan, naïef. Schommelingen in oestrogeen spelen een belangrijke rol, maar de perimenopauze speelt zich af in een complex leven. Het is een periode waarin identiteit, prioriteiten en wensen worden heronderhandeld. Werkdruk, relationele veranderingen en zorgverantwoordelijkheden wegen mee.
Ook slaap is cruciaal. Opvliegers en nachtelijk zweten fragmenteren de rust, en alleen al slaaptekort kan angst, prikkelbaarheid en verdriet versterken. Wat lijkt op emotionele zwakte, is vaak neurobiologische vermoeidheid.
Volgens de North American Menopause Society beïnvloeden niet zozeer stabiel lage oestrogeenniveaus het humeur, maar juist de schommelingen. Zodra de hormonen zich stabiliseren in de postmenopauze, ervaren veel vrouwen weer emotionele stevigheid. De meest turbulente fase is de overgang zelf.
Wat helpt echt?
Beweging is de eerste sleutel, niet als schoonheidsritueel, maar als neurochemisch hulpmiddel. Aerobe activiteit helpt serotonine en dopamine te reguleren en heeft bewezen effecten op zowel stemming als opvliegers. Zelfs een dagelijkse wandeling kan een groot verschil maken.
Nachtrust verdient dezelfde aandacht. Een koele slaapkamer, minder alcohol ’s avonds en vaste ritmes helpen het emotionele evenwicht te behouden.
Psychotherapie, vooral cognitief-gedragstherapie, heeft solide bewijs voor het aanpakken van milde tot matige depressieve klachten en het ongemak rond de overgang. Het is geen teken van falen, maar een kans om te herstructureren.
Hormonale therapie verdient een meer genuanceerd gesprek dan vroeger. Het is niet officieel goedgekeurd als behandeling voor depressie, maar kan het humeur verbeteren bij perimenopauzale vrouwen. Het is niet geschikt voor iedereen en vereist een persoonlijke beoordeling, maar is niet langer het taboe dat het ooit was. Organisaties zoals het American College of Obstetricians and Gynecologists benadrukken het belang van individuele beslissingen op basis van een risico-batenanalyse.
Antidepressiva blijven effectief bij ernstigere of aanhoudende klachten die het dagelijks functioneren beïnvloeden. Hulp zoeken is geen teken van zwakte, maar van bewustzijn. Ook natuurlijke middelen vereisen voorzichtigheid: bijvoorbeeld sint-janskruid kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen, zoals hormonale anticonceptie en antidepressiva.
Wanneer moet je naar een arts?
Als je aanhoudend verdrietig bent, je interesse in dingen die je leuk vindt afneemt, je slaap of eetlust verandert of je zelfbeschadigende gedachten hebt, is het belangrijk om een professional te raadplegen. Duurt dit langer dan twee weken en beïnvloedt het je werk, relaties of zelfzorg, dan gaat het niet alleen om een tijdelijke fase.
Perimenopauze kan kwetsbaar maken. Depressie is behandelbaar.
Een fase van herdefiniëring
Perimenopauze kan destabiliserend en soms verwarrend zijn, maar het kan ook een periode van herdefiniëring zijn. Duidelijkere grenzen, minder geduld voor wat niet meer bij je past en meer authenticiteit. Het is geen fase om bang voor te zijn, maar een die je kunt leren beheren en overwinnen.
