Home | Literair café | Interviews | Interview met Niccolò Ammaniti

Niccolò Ammaniti over 'Ik haal je op, ik neem je mee'
Vermakelijk en ontroerend

Een boeiend interview met de Italiaanse schrijver Niccolò Ammaniti over zijn evenzo boeiende roman 'Ik haal je op, ik neem je mee'. Als geen ander weet Ammaniti het wel en wee van de bewoners van een klein Italiaans dorpje te omschrijven. Hij weet van zijn personages echte personen te maken, mensen van vlees en bloed met menselijke kwaliteiten en fouten. Een prachtroman, amminiti's derde boek, het boek waar hij het meest van houdt.

'Ik haal je op, ik neem je mee' telt maar liefst 419 pagina's. De personages en omgeving worden uitgebreid beschreven en zijn vaak tot in de details uitgewerkt. Hoe zou jij als auteur het boek presenteren. Als een roman, een psychologische roman, een sociologische roman...? Ik zou alleen 'een roman' zeggen. Een roman met een 'koor' van personages, ook al zijn er maar een paar echte hoofdpersonen.

Ja, maar ondanks het feit dat het er veel zijn, neem je de tijd en ruimte om hun karakters allemaal goed uit te diepen, veel meer dan gewoonlijk in romans wordt gedaan. Je gaat terug in de tijd, vertelt episodes uit het vroegere leven van veel personages, episodes die helpen om hun gedrag, hun wezen beter te begrijpen... Ik ben met alle personages op dezelfde manier omgegaan. Als ze in het verhaal meer ruimte nodig hadden, dan kregen ze die ruimte. Maar ook een personage die maar een keert vluchtig in het verhaal verschijnt, heb ik behandeld als een hoofdpersoon, ook al deed hij of zij maar één pagina mee. Ik vond het belangrijk dat ieder personage dat in het boek verscheen zijn eigen gedachten, zijn eigen background had.

Er zijn personages die we al lezende leren kennen, maar die elkaar nooit eerder hebben ontmoet. Op een gegeven ontmoeten ze elkaar - soms kort en vluchtig - en daarna vervolgen zij weer hun eigen weg. Ja, dat is waar. De passage over het rijkeluiszoontje en het punkmeisje die door de politieagenten worden aangehouden, zou je bijvoorbeeld rustig uit het boek kunnen halen. Het zou het verhaal in het geheel niet verstoren en het boek zou er 'slanker' op worden. Maar ik vond deze episode passen in het verhaal omdat zij voor een microkosmos als het dorpje ischiano een betekenis hebben. Deze jongelui uit rome, de grote stad, vormen voor de dorpsbewoners het gezicht van hetgeen zij niet kennen, niet begrijpen. De twee komen uit de hoofdstad, een andere wereld. Het belangrijkste van deze ontmoeting is de reactie van politieagenten uit het dorp.

In het boek wordt vaak gerefereerd aan bestaande televisiepersonages, aan bekende Italiaanse presentatoren en aan typisch Italiaanse situaties en begrippen. Denk je dat men in het buitenland het boek daarom minder zal begrijpen? Buitenlandse lezers zullen niet precies begrijpen waaraan of aan wie ik refereer, maar ik denk dat in ieder land in het westen wel soortgelijke personages, situaties of begrippen bestaan.

Bevat je boek een boodschap of moeten we het enkel zien als een beschrijving van een microkosmos? Een boodschap, nee... Het is heel moeilijk om een boodschap als beginpunt van je boek te nemen. Nee, er zit geen boodschap in. Ik wilde vertellen over de ervaringen van mensen die hun leven vol passie leven, over hun avonturen en hun drama's, over situaties die de lezer kan herkennen... Mijn personages zijn geen mensen die uit de ruimte komen.

Zitten er veel autobiografische elementen in je boek? Nee, niet veel. Sterker nog, heel weinig.

Vergeef me de vraag. Je hebt een lijvig, een bijzonder boek geschreven. Schrijft iemand een boek als dit alleen maar om een verhaal over personages te vertellen of omdat hij met het verhaal toch ergens naar toe wil. Een bepaald idee... Eigenlijk wilde ik vertellen over beloftes die niet gehouden worden. Ik wilde vertellen hoe een klein jongetje zich kan voelen... Er zijn zoveel dingen die ik wilde vertellen. Ik wilde een ontwikkelingsroman schrijven. Over dit jongetje die begrijpt dat hij niet meer in zijn gezin wil leven. Het wordt hem voor de eerste keer echt duidelijk dat hij daar niet gelukkig is. De overgang van kind naar tiener is niet gemakkelijk. Als de relaties met de buitenwereld, met je klasgenoten veranderen, wordt de groep belangrijker. Maar ook een personage als Graziano Biglia interesseerde mij. Graziano Biglia heeft - in tegenstelling tot pietro, het jongetje - juist alles achtergelaten en heeft de hele wereld rondgereisd op zoek naar andere dingen, maar uiteindelijk komt hij er na jaren achter dat hij zijn geluk thuis moet vinden. Kortom, er zijn zoveel dingen die ik wilde vertellen. Er zit dus geen globaal idee achter mijn boek. Of misschien wel één: om te vertellen over een gruwelijk feit dat door de media vaak met twee woorden wordt afgedaan. Rond dit feit heb ik een heel universum geconstrueerd.

Daarom is het zo belangrijk dat de personages goed uitgediept en neergezet worden. Omdat je dan al lezende hun achtergrond beter kent en beter kan begrijpen waarom sommige kinderen of pubers gewelddadig worden, soms zelfs misdrijven plegen... Ja, ik ben erg geïnteresseerd in dit soort kronieken. Maar niet vanuit de invalshoek van de expert, de psycholoog, de psychiater. Ik wilde me aan de kant van de jeugdige 'misdader' scharen. En met mij de lezer. Niemand vraagt zich ooit af hoe een normale jongen tot bepaalde daden komt. Wat de verschillende stadia zijn die zo'n jongen doorloopt.

Je boek 'io non ho paura' is verfilmd. Denk je dat 'Ik haal je op, ik neem je mee' daar ook voor in aanmerking komt. Volgens mij wel, maar ik denk dat het wel moeilijk zal zijn om in een film zowel het groteske en komische aspect als het tragische aspect neer te zetten. In films zijn deze aspecten nu eenmaal moeilijk te verenigen. Je loopt het risico dat de regisseur zich laten meeslepen door één van de twee aspecten. En dan gaat het verhaal verloren. Graziano Biglia bijvoorbeeld kan je in het boek soms zelfs ontroeren omdat je toegang tot zijn gedachten krijgt. Zou je hem op het witte doek alleen maar zien handelen, dan reduceer je hem tot een doodgewone playboy.

Kinderen spelen in jouw boeken vaak een rol... In mijn laatste twee boeken is dat inderdaad zo, in mijn eerste verhalen niet. Ik ben erg geïnteresseerd in de ontwikkeling van een kind, een tiener. Tijdens de puberteit verandert er zoveel. Een kind is op z'n veertiende een compleet ander kind dan het op zijn negende was. Van 0 tot 9 groei je, leer je praten, je ouders te herkennen, te communiceren, maar dan - in de puberteit - verandert alles opeens drastisch. Je ondergaat als het ware een metamorfose. De puberteit is rijk aan emoties die heel interessant zijn voor een schrijver als ik.

Het moet niet gemakkelijk zijn om je als volwassene in te leven in een kind, een puber... Je moet je eigen jeugd nog kunnen herinneren...

Heb je een opleiding psychologie of een andere studie in die richting gevolgd? Nee, ik heb biologie gestudeerd.

Daarom vergelijk je veel personen in je boek met dieren... Ja, inderdaad. Het is vreemd dat veel mensen denken dat je letterkunde moet studeren om goed te kunnen schrijven. Voor mij is het juist een studie die je voor altijd zou kunnen belemmeren om te schrijven. Je moet je houden aan allerlei schema's, ze vertellen je de betekenis van een boek maar vergeten daarbij dat een boek een integraal deel van het leven van de schrijver uitmaakt. Volgens mij zou er een nieuwe vorm van literaire kritiek moeten worden uitgevonden, die de ervaringen van de schrijver in verband brengt met zijn boeken.

Als je schrijft, denk je dan ook aan je lezers, aan wat zij mooi zullen vinden (denk je commercieel?), of laat je je helemaal door je eigen verhaal meeslepen? Het is natuurlijk het mooiste als het je lukt deze twee aspecten met elkaar te combineren. Als het je lukt om je eigen gedachten en uitingsdrang te verbergen achter de façade van een commercieel boek. Zo zou een lezer misschien kunnen zeggen dat hij je boek mooi vindt omdat hij er dingen uit andere boeken in terugvindt, maar opeens neemt het boek een onverwachte wending. Maar ondertussen heb je wel zijn aandacht getrokken...

Is schrijven voor jou een pijnlijk proces? Ja, schrijven is nogal pijnlijk. Het is heel moeilijk om te beginnen, om het verhaal binnen te komen. Als je eenmaal in het verhaal zit, gaan de personages leven. Ze worden echter dan de mensen om je heen. Daarom ben je als schrijver vaak alleen, of heb je problemen met de mensen om je heen. In de eerste, creatieve periode is het maar beter om je terug te trekken. Je wordt 's nachts wakker omdat je een intuïtie hebt, je bent bang dat je die kwijtraakt, dus ga je weer werken. Gelukkig duurt deze creatieve periode maar kort. In de tweede fase begin je met corrigeren, met verfijnen. Misschien is dat wel de mooiste fase. En de rest van de tijd, de tijd dat je niet schrijft, werken je hersens wel weer aan andere verhalen, wat je ook aan het doen bent, televisiekijken, een videogame...

Schrijven is een pijnlijk proces voor jou, maar ook voor de mensen om je heen? Ja, ook voor de mensen om mij heen. Voor een vrouw moet het frustrerend zijn dat je haar even niet nodig hebt, voor een bepaalde periode dan. Je praat minder met elkaar, en als iemand tegen je praat, interesseert het je niet. Maar het is wel belangrijk om intelligente mensen om je heen te hebben waarmee je over je boek kunt praten.

Heb je lang aan dit boek gewerkt? Ja, ik heb er veel, heel veel tijd en energie in gestoken. Het was een moeizaam proces. Maar het is ook het boek waar ik het meest van houd, misschien juist daarom.

Zit er al weer een nieuw boek aan te komen? Ja, ik ben al aan het schrijven...

Alessio Cristianini & Charlotte Mesman