home > literair café > interviews > erica jong over sappho's sprong

erica jong over sappho's sprong
een exclusief interview (deel 1)

in 1973 veroorzaakte erica jong met 'het ritsloze nummer' een wereldwijde sensatie. het boek prikkelde de fantasie en bracht een enorm debat op gang. wereldwijd werden er ruim twaalf miljoen exemplaren verkocht. onlangs verscheen een nieuwe roman van erica jong's hand: sappho's sprong. een meeslepende roman over sappho van lesbos, de grootste dichteres aller tijden, befaamd om haar onverbloemde en openhartige liefdeslyriek.

net zoals met 'het ritsloze nummer' wil erica jong met deze prachtige roman de vrouwen van vandaag een riem onder het hart steken, ze moed inspreken en laten zien hoe ze hun angsten kunnen overwinnen...

we ontmoetten erica jong in amsterdam en spraken met haar over sappho's sprong, over sappho, over de liefde, over de wereld van vandaag en over de moderne vrouw. het was een boeiend en lang gesprek waar we je niets van willen onthouden. daarom publiceren het interview in twee delen.

waarom heeft u het oude griekenland als achtergrond voor uw nieuwe roman gekozen?
erica jong ik denk dat we in deze tijd waarin we ons bezorgd afvragen of de civilisatie wel zal overleven, waarin we bezorgd zijn over de toekomst, graag terug gaan naar de klassieke tijd om een oplossing voor onze problemen te vinden. we proberen te begrijpen hoe zij het toen deden, hoe zij er toen in slaagden om te overleven. toen ik drieëneenhalf jaar geleden aan sappho's sprong begon, schreef niemand over het oude griekenland of het oude rome. maar toen de roman werd gepubliceerd, zag ik verschillende schrijvers opeens naar het verleden teruggrijpen. ik denk dat het te maken heeft met de angst voor het einde van de civilisatie. we gaan terug in de tijd om het heden te begrijpen.

maar waarom liet u zich nu juist inspireren door sappho?
erica jong omdat zij eigenlijk de eerste moderne schrijver is. ze gebruikte als eerste de 'ik-vorm' en schreef over haar eigen gevoelens. dat was revolutionair. als je haar werk leest denk je: 'ze was een moderne vrouw'. er is iets bijzonder moderns aan haar werk. ik werd verliefd op haar, op haar werk en ik begon verzen over haar te schrijven. uit die verzen kwam mijn boek voort...

u zult heel wat onderzoek hebben gedaan...
erica jong ja, dat moet wel. maar dat is juist leuk. ik leende een zeilboot van een vriend en zeilde rond lesbos, hios, samos en efesos omdat ik dat deel van de egeïsche zee nog niet kende. ik was in delphi geweest, kende kreta, santorini en de eilanden bij athene. maar de eilanden in het oosten had ik nog nooit bezocht. in sappho's tijd waren die eilanden belangrijke ontmoetingsplaatsen tussen oost en west. dus ging ik erheen en proefde ik de sfeer. lesbos is een heel groen eiland met grapefruits, ongerept, met weinig toerisme, maar er is niets over uit de tijd van sappho. de oude poort ligt onder water. er zijn geen tempels, geen boten (die waren van hout en zijn vergaan). je hebt alleen nog de atmosfeer die je iets over vroeger kan vertellen...

waar gaat sappho's sprong in het kort gezegd over...
erica jong ik denk dat ik mij in veel van mijn boeken hard maak voor de vrouw, voor haar heroïsche traditie. ik probeer een soort vrouwelijke odyssee te schrijven. en vrouwen te laten zien hoe ze hun angsten kunnen overwinnen. dat heb ik in veel boeken gedaan maar misschien wel het meest in dit boek. het is een boek over moed. het laat zien hoe vrouwen de moed kunnen vinden om hun eigen leven te leiden.

in het boek komen verschillende erotische scènes voor. sappho beleeft verschillende amoureuze avonturen met mannen en vrouwen. maar het einde van het boek is heel traditioneel. de familie wordt herenigd en ze leefden nog lang en gelukkig... een 'happy end'. waarom?
erica jong als sappho na jaren terugkeert naar lesbos waar ze geboren is dan is dat niet wat ze van haar thuis verwachtte. eigenlijk vindt ze haar echte thuis pas aan het einde van het boek, als ze haar familie en vrienden weer vindt. ik weet niet waarom ik in mijn boeken altijd voor een gelukkige afloop kies. een vriendin van me zei: 'je hoefde niet per se een happy ending te schrijven, hoor. we zouden het wel begrepen hebben...' zij zette mij aan het denken: waarom kies ik altijd voor een happy ending? ik weet het niet. misschien omdat ik deze zieke wereld wil genezen en er iets moois van wil maken...

aan het einde van de roman, na al haar experimenten en avonturen, vindt sappho de liefde van haar leven en vormen zij samen een familie...
erica jong denk je dat dat onmogelijk is? natuurlijk is het traditionele familiemodel niet de enige manier van leven. maar wat mij opvalt is dat mensen als ze ouder worden behoefte hebben aan dingen die zij, toen zij jonger waren, belachelijk vonden. familiebanden, vriendschappen... al mijn vrienden waren revolutionairen toen ze jong waren maar nu zijn het allemaal trotse grootouders. ze zoeken allemaal naar iets permanents in hun kinderen en kleinkinderen. het is iets wat me opvalt. ik keur het niet goed of af. ik zeg niet dat het beter is om een rebel te zijn. het is gewoon iets wat zij doen. ik denk dat het te maken heeft met sterfelijkheid. dat ze geconfronteerd worden met hun sterfelijkheid, en dat ze iets willen dat doorgaat ook als zij er niet meer zijn...

in een interview zei u eens dat u de theorie over sappho's zelfmoord niet wilt accepteren...
erica jong inderdaad. volgens mij is de legende dat sappho zichzelf van een klip zou hebben gestort uit wanhoop over een ongelukkige liefde pure fantasie. sappho was een grote schrijver, zij schreef grootste verzen en vond de liefdesvocabulaire, de erotische liefde uit... als je gelooft dat zij zelfmoord heeft gepleegd, doe je haar tekort. ik betwijfel of ze de hand aan zichzelf sloeg. er zijn teveel vrouwelijke dichters die zelfmoord hebben gepleegd. ik wilde van dat idee af.

denkt u dat sappho in haar tijd als een gevaarlijke vrouw werd gezien?
erica jong nee, ze werd juist erg bewonderd. ze werd beschouwd als een van de meest belangrijke zangers uit haar tijd. plato noemde haar 'de tiende muze'. dat was 300 jaar later. ze werd door haar tijdgenoten op haar waarde geschat. de mythe van sappho en phaon kwam pas later. alle grote en belangrijke vrouwen in de geschiedenis zijn altijd beschouwd als gek of nymfomanen of iets dergelijks. ik denk dat men sappho graag als gek bestempelt om afbreuk te doen aan haar grootsheid.

hebben wij in onze 21ste eeuw een sappho?
erica jong ik zou niet weten wie dat zou zijn...

misschien is alles al gezegd?
erica jong ik denk dat een talent als sappho zeer zeldzaam is. ze had een schitterende stem en had de gave om gevoelens uit het hart in woorden om te zetten. in haar tijd werd ze al als hoogbegaafd beschouwd. tot aan de dag van vandaag... ze was bijzonder, ze was meer dan een schrijfster, een muze. ze was geïnspireerd. en ze heeft geïnspireerd. ze inspireerde de grieken, de romeinen, de europese dichters die veel later kwamen, ovidius herschreef haar verzen, catullus herschreef ze. ze was de muze van hen allen. er zijn maar weinig schrijvers als sappho. shakespeare is er een, en pushkin. het aantal schrijvers dat door de eeuwen heen blijft inspireren, is maar heel klein. eigenlijk kunnen we nog niet zeggen wie onze sappho is. je kan de toekomst niet voorspellen.

in sappho's sprong komt het thema biseksualiteit aan de orde. dat is tegenwoordig weer een actueel item, denk aan de kus van madonna en britney spears...
erica jong de oude grieken stonden heel open tegenover biseksualiteit. het was normaal. ze zouden ons idee van 'homo' heel raar hebben gevonden. zij geloofden in genot. genot was een goede zaak. of je dat nu vindt bij iemand van je eigen sekse of van de andere sekse. dat maakte niet uit. maar eigenlijk komt dit idee in onze tijd wel weer een beetje terug. steeds meer vrouwen experimenteren met biseksualiteit.

eerder spraken wij over de hedendaagse maatschappij, over de angst voor de ondergang van de civilisatie, over de angst voor de toekomst en over de rechts georienteerde regeringen her en der... u zei toen ook dat u denkt dat het in amerika eens tot een confrontatie tussen het volk en de regering zal komen. maar zover is het nog niet. waarom accepteren mensen zoveel...? waarom accepteren zij een leider ook al denken zij dat die niet goed voor hen is?
erica jong ik weet het niet maar zelfs sappho wordt in mijn boek een soort dictator. op een gegeven moment ziet ze zich genoodzaakt om te zeggen: 'god zegt mij dat ik zo moet handelen!' zelfs al gelooft ze niet in een autoritair optreden, toch wordt ze ertoe gedwongen. om de controle te behouden, moet ze tegen haar eigen geloof ingaan. eigenlijk geloof ik dat sappho's sprong een pessimistisch boek is...

meer over 'sappho's sprong'