home > literair café > interviews > interview met anita nair

interview met de indiase schrijfster anita nair
over 'minnares', over india, over liefde, passie en geluk

een paar maanden geleden vloog ik over india. het was een heldere nacht en de monitor op de stoel voor me gaf aan dat delhi spoedig aan ons voorbij zou glijden. het was een schitterend gezicht. een uitgestrekte zee van twinkelende lichtjes, doorbroken door een zwart lint dat de rivier ganges moest zijn. de uitgestrektheid van de metropool en vooral ook de uitbundige verlichting troffen mij en deden mij beseffen hoe weinig wij van dit enorme land weten. en hoezeer ons romantische beeld wellicht niet met de werkelijkheid strookt.

minnares
toeval of niet, een paar weken daarna kreeg ik 'minnares', de nieuwste roman van anita nair, één van india's meest en best verkochte auteurs en onlangs uitgeroepen tot een van de veertig 'leading ladies' van india, in handen. 'minnares' is een ontroerend en pakkend, hedendaags liefdesverhaal waarin het moderne gezicht van india en de traditionele kathakali-dans hand in hand gaan. het boek licht een klein tipje van de sluier die 'india' heet op, maar zal iedereen, waar ter aarde ook, aanspreken omdat de vele emoties die nair schitterend beschrijft, zo menselijk zijn neergezet.

het moderne india
nair laat ons het india van nu zien door de ogen van de buitenlander cristopher stewart, reisboekenauteur, die het near-the-nila resort in kerala, india, bezoekt om koman, een beroemd kathakali-danser te ontmoeten. via het bewogen levensverhaal dat koman aan chris vertelt, maken we ook kennis met het india van toen. maar 'minnares' is alles behalve een geschiedenisboek. omdat het perspectief in het boek steeds verandert (er komt steeds een andere hoofdpersoon aan het woord) krijgen we een uitgebreid inzicht in de indiase personages, de eerder genoemde koman, zijn beeldschone nichtje rhada en haar echtgenoot shyam. op een meeslepende, bijna poëtische wijze schildert nair voor ons aan de hand van deze hoofdrolspelers en hun belevenissen in warme kleuren en geuren de veranderingen in de huidige indiase maatschappij.

nair heeft hiermee echter geen boodschap voor het indiase publiek in haar boek willen stoppen. 'dat zou ik niet willen doen', zegt nair, 'maar ik geloof wel dat een schrijver de functie heeft om de maatschappij een spiegel voor te houden. 'minnares' is in die zin mijn visie van hoe het er vandaag de dag met india voorstaat. als land. als cultuur. en als bevolking. ik hoop met mijn boeken de mensen tot denken aan te zetten.'

india is een raadsel
aan de hand van de passionele liefdesaffaire tussen de westerse chris en de indiase rhada brengt nair ook de verschillen in cultuur in kaart. het is een ontmoeting tussen west en oost. een ontmoeting die nair die in kerala is geboren, engels heeft gestudeerd, in de advertentiebranche heeft gewerkt en in new york heeft gewoond, goed kan doorgronden. een ontmoeting die niet altijd vlekkenloos verloopt. chris' houding ontlokt de wijze indiër koman in het boek op een zeker moment bittere woorden waaruit blijkt hoe moeilijk het voor buitenlanders is om india te begrijpen.

'india is een raadsel', vertelt nair ons. 'je denkt dat je het begrepen hebt en dan weerspreekt het zichzelf. het idee dat de westerse wereld zich van india heeft gevormd is simplistischer en gemakkelijker te bevatten. en het is ook gekleurder dan de soms zwarte werkelijkheid in india. dat zal wel de reden zijn voor de aantrekkingskracht die india op de westerse wereld uitoefent. ik ben het er mee eens dat veel dingen in india exotisch aandoen voor andere culturen. de kleuren, de mengeling van smaken en geuren, de levensvisie. het bestaat allemaal, maar wat ook bestaat is een land dat snel vooruitgang maakt en verandert als de rest van de wereld. aan de ene kant zijn er slangenboerderijen en olifanten, aan de andere kant technologieparken en laboratoria met bio-ingenieurs. de mensen luisteren net zo goed naar indiase muziek als naar robbie williams en shakira. helaas wordt hier maar weinig over gesproken en heeft india nog steeds te maken met een achterhaald beeld zoals dat in sommige boeken of films wordt afgeschilderd. door het traditionele en het moderne aspect met elkaar te verbinden, hoop ik op een of andere manier een brug te slaan en duidelijk te maken wat voor land en mensen wij zijn.'

westerse invloeden in india
in 'minnares' laat koman zich ontvallen, dat buitenlanders hem vaak vragen 'waarom de mensen in madras en bangalore het westen zo na-apen'. anita nair vindt dat dit genuanceerd ligt. 'we meten ons eerder met het westen. jammer genoeg lijken we alleen de meest oppervlakkige dingen als fast food en overmatige consumptie eruit te pikken. we zouden juist normen als persoonlijke vrijheid, goede arbeidsomstandigheden en respect voor kunst moeten 'na-apen'.'

liefde, passie, woede, verdriet, vreugde
'minnares' mag dan over het moderne india en zijn plaats in de wereld gaan, het is vooral ook een boek over emoties als liefde en passie, verdriet en woede. emoties die hoog oplopen als rhada, zonder al te omzichtig te werk te gaan, haar echtgenoot shyam met chris bedriegt. ook kunst en de natuur spelen een belangrijke rol. we vragen anita nair of ze denkt dat in de westerse wereld de rationaliteit de overhand heeft gekregen op de emoties, en hoe ze denkt dat het er in india met de emoties voorstaat. 'triest genoeg lijkt de hele wereld, en niet alleen het westen, steeds meer in de ban van de rationaliteit te zijn. ook in india worden we geplaagd door deze ziekte, die ons niet toestaat om onze emoties te laten overheersen. we zijn geheel en al verstand, en mogen maar weinig tijd verspillen. ons verstand laat ons maar heel weinig ruimte voor schoonheid, kunst, natuur en emoties.'

de kathakali-dans
nair daarentegen geeft in haar boeken volop de ruimte aan schoonheid en kunst. ze koos de traditionele kathakali-dans als frame voor haar boek. 'mijn grote liefde voor kathakali, een complexe dansvorm, bracht mij hiertoe', vertelt ze. 'het is in vele opzichten een kunstvorm die de grijze zones in het leven uitbeeldt. niets is zwart of wit in kathakali. zelfs de slechtste man heeft wel iets teders en gevoeligs in zich. en zelfs de held heeft wel een zwak plekje. binnen de dansstructuur is er alle ruimte voor interpretatie. maar ik koos er ook voor om over de kathakali-dans te schrijven vanwege een voorval, vlak voordat ik de advertentiewereld verliet. in zijn opvallende kostuum verscheen een kathakali-danser in de receptie van ons kantoor. hij werd van mediabureau naar mediabureau gereden, als een levend visitekaartje. ik weet niet hoe hij in de andere bureaus ontvangen werd, maar waar ik werkte, werd er gelachen en gegrinnikt. hij werd bespot en ik leefde erg met hem mee. misschien zat ik er meer mee dan hij, want hij speelde per slot van rekening een rol. helaas hebben kathakali-dansers zo weinig mogelijkheden om hun talenten te vertonen dat ze alles met beide handen aanpakken, of het nu een rolletje in een wasmiddeladvertentie of de joker in een snoepjesreclame is. het is oneerbiedig en zonder respect voor het wezen van kunst. hoe kon ik daar niet gevoelig voor zijn? en dus besloot ik om de kathakali-dans in mijn boek te beschrijven en om te onderzoeken hoe de kunst het leven en lot van de kunstenaars beïnvloedt.'

het geluk van het individu
een andere reden waarom nair besloot haar roman 'minnares' 'op te hangen' aan deze kunstvorm, is dat ze niet graag in herhaling valt, ook al komt ze in haar boeken wel vaak op dezelfde thema's terug. één van die hoofdthema's is de relatie tussen individu en maatschappij. 'ik heb het individuele geluk altijd boven sociale acceptatie geplaatst', vertelt ze. 'ik bedoel daarmee dat als er een conflict is tussen het persoonlijke geluk en de maatschappelijke aanvaarding, het individu sterk genoeg zou moeten zijn om zijn eigen ideeën op de eerste plaats te zetten.'

overspel, passie en wederom persoonlijk geluk
de jonge en mooie rhada in 'minnares' kiest dan ook uiteindelijk, tegen alles en iedereen in, voor haar eigen geluk. ze laat zich leiden door haar alles verblindende passie voor de charmante chris, en als de passie wegebt, verlaat ze zowel chris als haar man, die haar verafgoodt en in zijn bezitterigheid haar leven controleert.

'minnares' is zo levensecht dat je de karakters lijkt te kennen, te begrijpen en soms zelfs te verachten. 'het is opvallend dat mannen en vrouwen hetzelfde reageren', vertelt anita nair. 'iedereen vindt rhada in het begin maar zielig, maar daarna ergeren zich ze aan haar gedrag en uiteindelijk begrijpen ze waarom ze zo handelt. voor wat betreft shyam, ligt het anders. de lezers verachten hem in het begin, krijgen dan medelijden met hem en aan het eind respecteren ze hem.'

de hoofdpersonen in 'minnares' zijn zo menselijk dat je wel begrip voor ze moet opbrengen. 'niemand veroordeelt het gedrag van rhada, shyam of chris. de lezers begrijpen waarom ze zich zo gedragen. het mag misschien niet goed zijn wat ze doen, maar falen is nu eenmaal menselijk. we hebben er allemaal, elke dag weer, mee te maken...'

'minnares' van anita nair (uitgeverij signature) is verkrijgbaar vanaf 12 februari 2007,
isbn: 978 90 567 2207 4, prijs: 19,95