home > literair café > boeken > eigen benen

eigen benen
auteur: martin bril

na 'evelien' en 'gelukkig niet' is 'eigen benen' het derde deel in de nu al legendarische evelien-reeks van de hand van martin bril (1959). evelien werd een bekend (virtueel) persoonlijkheidje dankzij brils wekelijkse berichten over de avonturen van evelien in vrij nederland. dit derde deel over evelien is aangevuld met niet eerder gepubliceerde, nieuwe hoofdstukken over evelien.

over 'eigen benen'

ze heeft alles wat haar hartje begeert, wat moet ze dan toch met dat knagende, ontevreden gevoel?

evelien van brakem hoort andere mensen altijd maar zeggen dat zij alles heeft wat haar hartje begeert: een leuke man, twee leuke dochters en een leuk huis in het leukste stukje van amsterdam: oud-zuid.

toch begeert haar hart niet alleen nog veel meer van hetzelfde, het begeert ook: een moestuin, een baan bij de televisie, een man die haar hartstochtelijk bemint - niet noodzakelijkerwijze haar eigen man -, een hond die alleen naar hààr luistert, een perfecte bikinilijn en altijd gladde benen zonder scheren of harsen.

in 'eigen benen' slaat evelien nieuwe, onverwachte wegen in. 'krijg toch allemaal de klere', zingt ze steeds vaker als ze de wasmachine leeghaalt, de lunchpakketten voor de kinderen klaarmaakt of zich voor de spiegel opmaakt om met haar man uit eten te gaan.

titel eigen benen
uitgeverij prometheus
isbn 90 446 0369 8
prijs 15,00 euro

'veel gestelde vragen' - een interview met martin bril - door katrien gottlieb

evelien - deel 1

gelukkig niet - deel 2

evelien van brakem staat op eigen benen. dat wil ze het liefst. eigen benen, en roomkleurige boticelli's waarin haar tenen door de neuzen geknuffeld worden. maar het leven van een wat broeierige welgestelde vrouw uit oud-zuid gaat nou eenmaal niet zoals men denkt dat het zou gaan. ze breekt een been, maakt kennis met een bedreven minnaar en speelt met de gedachte er tussenuit te knijpen. als de kinderen naar school zijn en haar man harko kortstondig niet onder verdenking van een buitenechtelijke affaire staat, heeft evelien er weer eens schoon genoeg van. 'wat heb ik deze week? hetzelfde als vorige week. niets dus. druk.'

martin bril beschrijft in deel 3 hoe het evelien vergaat. de kinderen gaan bijna naar de middelbare school. er wordt nog wel eens met een fles parfum of een bus scheerschuim gegooid, maar het huwelijk tussen harko en evelien is bij tijd en wijle zo slecht nog niet.
er zijn de dagelijkse ergernissen die zich verdubbelen op vakantie, maar in dit deel is de familie van brakem even verlost van de onophoudelijke stroom tegenslagen die hun pad eerder kruiste.
wat daardoor nog meer opvalt, is brils bewonderenswaardige oog voor detail en zijn vermogen de leegte treffend te beschrijven. eigen benen gaat over een vrouw op de helft van haar leven en de onherroepelijke vragen en twijfels die zich opdringen.

hoe kom je aan evelien?

dat is puur toeval eigenlijk. toen ik nog iedere dag voor het parool schreef, had ik op een dag geen onderwerp - behalve een snippertje dialoog dat ik bij het wegbrengen van de kinderen op het schoolplein had opgevangen; twee moeders over het haar dat groeit in de oren van hun mannen. een van die twee dames kende ik ook een beetje, en haar man kende ik ook; zo'n stel met een klassiek huwelijk dat bergop- en bergafwaarts gaat; dan weer rozengeur en maneschijn, dan weer dikke ruzie; zij het echte vrouwtje, hij het mannetje. toen heb ik een column geschreven over een vrouw en de witte haren in haar mans oren - het begin van het einde natuurlijk, die haren. in die column heb ik die vrouw evelien genoemd, en toen had ik haar. een paar weken later had ik weer geen onderwerp, maar wel weer een scène uit een huwelijk, een anekdote over een stel uit mijn vriendenkring. nou ja, toen heb ik evelien opnieuw gebruikt. twee maanden later was er weer iets waar ik haar voor kon gebruiken. zo is ze ontstaan.

hoe kun je je zo goed inleven in het leven van een vrouw?

dat weet ik niet. ik ben me er ook niet echt van bewust. laatst las ik op het internet een uitspraak van henry james: 'the power to guess the unseen from the seen, to trace the implications of things, to judge the whole piece by the pattern - that constitutes experience.' dat is het wel. ervaring dus, aan de ene kant, en goed kijken, aan de andere kant. je verbeelding doet de rest, als je je tenminste concentreert op de goede details - je kunt je ook concentreren op de verkeerde details, dan ga je de mist in.
verder heb ik een soort netwerk dat mij voortdurend van leuke anekdotes voorziet. ik vind vrouwen ook leuk, leuker dan mannen - ze intrigeren me. dat klinkt nogal afgezaagd, maar zo is het wel. ik heb ook altijd het gevoel dat je met vrouwen veel beter over lekker triviale dingen kunt praten; over pastasauzen, wc-papier, de sfeer in een winkel, hoe iemand eruitziet en wat dat betekent. vrouwen zijn openhartiger, zeker tegen elkaar, maar ik ken er ook wel een paar die het tegen mij zijn. maar goed, ik kan zelf dan ook echt beppen en kletsen, tuttebollen en lullen over niets.

een uitzonderlijke eigenschap voor een man.

ik zal niet zeggen dat het een gave is - misschien is het wel een handicap zelfs - maar ik heb er wel plezier van. mijn passie is altijd het gewone, de alledaagsheid en de oppervlakte geweest. diepgang vind ik een overschat fenomeen. de meeste mensen hebben helemaal geen diepgang. dat is ook niet erg. diepgang is een gesel.
ik schrijf al jaren over wat ik om me heen zie, en hoor. als ik twee dames op een terras over de scheten van hun mannen hoor praten, kan mijn dag niet meer stuk. je kunt het ook vergelijken met lekker met z'n tweetjes op een terras zitten en de mensen voorbij zien flaneren - daar zitten dan ook steeds types tussen waar je samen over gaat fantaseren. wat zou hij doen voor de kost? en zij? waarom ziet ze er zo gek uit? zijn ze gelukkig? waar gaan ze heen? waar komen ze vandaan? zijn ze getrouwd, neuken ze veel, hoe dan?
er is niets leukers dan ergens te zitten en naar de mensen te kijken en je verbeelding, en je ervaring, de verhalen te laten maken.

je hebt jezelf daarin getraind?

ik heb daar een radar voor. in de supermarkt zal ik altijd kijken wat andere mensen in hun karretje hebben, ik vraag vriendinnen wel eens wat ze in hun tas hebben - zo'n tas vertelt een heel leven. ik ben natuurlijk ook erg nieuwsgierig.
tegenwoordig heb ik nieuwe overburen; een leuk jong stel met een baby. die gozer smeert hem zodra hij de kans krijgt. als zij even boodschappen gaat doen met de baby, zie je hem vijf minuten later naar buiten hollen met zijn golfstokken en in de auto springen; nou, die is dan de rest van de middag onbereikbaar. dat kan niet anders dan op een drama uitlopen - dat volg ik op de voet. maar ik ben heus niet de enige hoor, de halve buurt volgt het.

waarom werkt evelien niet?

ja, dat vraag ik me ook wel eens af. het is zo gegroeid. ze heeft wel gewerkt hoor, maar toen de kinderen kwamen, is ze ermee opgehouden. er zijn heel veel vrouwen die er ondanks dat ze hoog zijn opgeleid voor kiezen niet te werken. dat is niet omdat hun man genoeg geld verdient trouwens, maar omdat echt carrière maken en kinderen nu eenmaal heel moeilijk te combineren zijn. als je geen zin hebt in au-pairs uit polen die bij je inwonen, is het nauwelijks te doen. als je een paar keer slechte ervaringen hebt gehad met een kinderdagverblijf, of een kind hebt dat heel moeilijk slaapt of eet of wat dan ook, dan nemen de kansen op lekker werken en tegelijk moederen zienderogen af. daarbij; wat is er nou eigenlijk leuk aan werken? je eigen kinderen kun je maar één keer opvoeden, werken kun je je hele leven nog.
evelien is een vrouw die voor haar gezin leeft. ze heeft daar haar handen vol aan. dat niet werken heeft ook een aantal voordelen, hoor. ik kan haar bijvoorbeeld voortdurend laten twijfelen. moet ze gaan werken of niet? zijn vrouwen die werken leuker dan vrouwen die niet werken? ben ik wel leuk genoeg, zou ik niet nog leuker zijn als ik werkte - dat soort dingen.
ik heb het allemaal niet van tevoren bedacht. het groeit met je mee. van meet af aan was ze moeder van twee kinderen en niet werkzaam. daar zit je dan mee. het levert ook wel een mooi soort dramatische beklemming op. de tragiek van de gemiste kans. bovendien biedt het mij de mogelijkheid over huishoudelijke zaken te schrijven. dat heb ik altijd leuk gevonden: schrijven over eten, drinken, strijken en de was doen. omdat ze niets doet, heb ik de mogelijkheid dicht op haar huid te zitten, dicht op de dingen die voor haar het belangrijkste zijn; haar man, haar huwelijk, haar kinderen, haar zus.

maar ze wil meer?

in gelukkig niet, deel 2, vergelijkt ze haar leven vaak met dat van hammie de hamster die dag in dag uit rondjes in zijn tredmolen holt. ze heeft onmiskenbaar iets saais.
inmiddels staat ze weer op het punt te gaan werken. de kinderen zijn groot, de oudste gaat naar de middelbare school, de jongste is tien - die kan zich thuis ook al aardig alleen redden, als het moet. maar het is nog niet zo makkelijk om als herintredende moeder iets goeds te vinden. toch heeft ze er zo langzamerhand wel zin in. in eigen benen rommelt ze bijvoorbeeld een tijdje lang in een strandtent op bloemendaal. het is niet echt werken, meer een soort bijspringen, maar toch: lekker. later in het boek werkt ze in een winkel, dat stelt ook nog niet veel voor, maar het is wel duidelijk goed voor haar humeur, en voor haar huwelijk ook. dus ze beweegt wel op dat vlak. ze is eraan toe.

wat maakt evelien zo boeiend?

je wilt weten wat ik zo fascinerend aan haar vind? misschien vind ik het leuk om mezelf in de nesten te werken; kijken hoe diep ik in zo'n leven door kan dringen. in ruimere zin interesseert dit me: we hebben eigenlijk allemaal wat ons hartje begeert. evelien is niet de enige. maar toch willen we meer, willen we iets anders, weten we zeker dat het elders beter is, om te beginnen bij de buren. het mooiste zou zijn als ze zich er eindelijk eens bij neer zou leggen dat ze best wel tevreden is; dat dit het leven is, dat het niet beter wordt, dat er niet meer inzit. een vrolijk fatalisme, daar gaat het om. maar hoe krijg ik haar zo ver dat ze dat inziet? of moet er dan eerst een ramp gebeuren?

weet je alles van haar?

nee, ze is ook geheimzinnig. ze houdt dingen achter, ze laat niet het achterste van haar tong zien. ze heeft meer dan we weten - er zijn zones in haar leven waar ik niet over bericht, omdat ik er geen toegang tot heb. zo voelt het. ik weet bijvoorbeeld niet hoe ze masturbeert.

wil je dat weten?

natuurlijk wil ik dat weten. maar of ik het ook opschrijf als ik het weet, dat is weer een andere kwestie. waarschijnlijk niet. sommige dingen moet je niet doorvertellen.

hoe ziet evelien er eigenlijk uit?

ze is een combinatie van slordig en tuttig. donkerblond. ze heeft veel problemen met haar haar, het wil maar niet lekker zitten, het is te plat. ze is erg nederlands. hattem, zwolle. daar komt ze vandaan. ze heeft nog net geen messing in huis. ze heeft mooie, lange benen. haar kont is iets te dik, maar er zitten geen putjes in. maat 40. voor ze kinderen kreeg had ze cup c, nu een a-tje. ze heeft smaak. ook als ze niet is opgetut, ziet ze er leuk uit. spijkerbroek, wit t-shirt, vestje van mohair wol, mooie schoenen - bij voorkeur met een hakje. ze krijgt nog steeds makkelijk pukkels, van te veel aardbeien of chocolade. als ze haar oksels scheert, krijgt ze ook meteen pukkeltjes, dat is iets waar ze zich al jaren het hoofd over breekt.

niet iemand die je meteen nakijkt?

dat is maar net hoe je het bekijkt. beauty is in the eye of the beholder. harko vindt haar mooi. maar ze is niet opvallend mooi: ze wordt niet nagefloten door bouwvakkers, niet standaard. ze moet zich er op kleden, en het moet lente zijn - dan doen de heren het, misschien. wat zegt het trouwens, als bouwvakkers naar je fluiten? ik vind haar mooi omdat ze stijl heeft: het is nét geen dame, maar ze draagt wel een parelkettinkje, cadeautje van harko toen ze vijf jaar getrouwd waren. ze heeft zonder meer iets truttigs, maar in iedere vrouw schuilt truttigheid.

ze heeft een herkenbare smaak? leest, winkelt graag en kijkt naar populaire televisieprogramma's?

ze leest de boeken die ze van haar zus sylvia krijgt. sylvia leest veel, maar ze houdt niet van boeken in huis, en ook niet van bibliotheken. dus die geeft al haar boeken weg, aan haar zus. sylvia heeft een wat zware smaak: kristien hemmerechts, hella haase, margriet de moor, alice munroe - dat leest evelien dus ook. zelf voegt ze er dan zoiets als godin van de jacht van heleen van royen aan toe, of margaretha ferguson. lekkere boeken waar je in kan verdrinken. trading up van candance bushnell heeft ze gelezen, maar dat viel haar tegen. nicci french vindt ze lekker, op vakantie. verder leest ze tijdschriften natuurlijk, hp/detijd, elle, marie claire, psychologie magazine. harko heeft een abonnement op elsevier, hij leest met tegenzin de boeken van geert mak die hij dan toch weer bewondert. verder john le carre. als dagblad lezen ze nrc-handelsblad.

ze komt regelmatig in de pc hooftstraat?

ja, maar ze koopt er niet veel. ze komt ook graag bij antonia's, een schoenenzaak in de binnenstad. ze koopt wel eens iets bij pauw, maar net zo makkelijk bij azurro. ze is niet speciaal gehecht aan merken, ze draagt het betere werk gewoon door elkaar heen. een truitje van agnès b, een rok van dries van nooten, een jack van vivien westwood. met de kinderen komt ze bij h&m, en ze gaan regelmatig naar de bijenkorf natuurlijk, maar ook naar zeeman.
overigens shopt ze veel minder dan je denkt, al kan ze zich er wel helemaal aan overgeven. ze is een vrouw die shopt om haar humeur op te krikken.

en kijkt ze naar nova?

met harko kijkt ze vaak naar nova en barend en van dorp. zelf is ze altijd een fan geweest van er. ze heeft ook een tijdlang sex and the city gevolgd, en the bold and the beautiful. sowieso is ze gek op george clooney. harko beweert zelfs dat hij haar kan verleiden door een film met hem uit de videotheek mee te nemen. vrijdagavond; zoutje, drankje, out of sight of ocean's twelve - daarna lekker vrijen.

in eigen benen is de rust in het huwelijk teruggekeerd?

ze heeft één echte affaire gehad, in deel 1, met een man waar ze echt verliefd op was. dat maakt ieder huwelijk mee. in deel 2 had ze een korte kwestie met een mannetje dat haar fascineerde - waar ze geen nee tegen kon zeggen, een engerd eigenlijk, en in dit nieuwe deel heeft ze een one-night stand als ze een lang weekend in milaan is om te shoppen, ook iets dat iedere relatie wel eens overkomt. valt dat mee, of valt dat tegen? ze is zeker niet chronisch overspelig, ze is hondstrouw aan haar man, aan haar gezin en kinderen. maar ze houdt van seks, en ze heeft er tijd voor. tegelijkertijd is ze altijd bang dat haar man iets met een ander heeft; in dit nieuwe boek is ze zelfs bang dat hij iets met de achttienjarige oppas begint. tsja, zo gaat het nu eenmaal. je kunt het verdringen, je kunt het ontkennen, maar het is er altijd.

hoe zie je de evelien-boeken? zijn het romans?

nee, niet echt. graham greene schreef romans, maar ook boeken die hij 'entertainments' noemde. de evelien-boeken zijn ook entertainment, het zijn geen romans met een begin, midden en einde, een spanningsboog, personages die elkaar naar het leven staan en een mooie plot. ik ben niet alleen slecht in het verzinnen van plots, ik heb er ook een hekel aan - het leven zelf heeft ook geen plot. ik beschouw het als 'scènes uit een huwelijk'. met zekere regelmaat dis ik er eentje op en na verloop van tijd maak ik er een boek van. ik doe verslag van een leven, eveliens leven. de afzonderlijke hoofdstukken zijn berichten.
ik heb het ook altijd als een soap gezien. het geheim van een soap is dat er steeds iets nieuws gebeurt, maar dat alles ook voortdurend bij het oude blijft. daarom kijk je ernaar. er gebeurt niets - daar gaat een grote aantrekkingskracht van uit. de evelien-boeken hebben ook iets van een soap: harko krijgt een hartinfarctje, eveliens moeder gaat dood, evelien gaat aan de zwier, de kinderen worden groter, harko gaat misschien vreemd, evelien gaat echt vreemd, evelien en harko maken ruzie, ze vrijen met elkaar, evelien wil gaan werken, evelien breekt een been. alles komt en gaat. het is ploeteren, en niets anders. het is beslist niet het leven van patty brard, maar toch verschilt het maar weinig.

wat gaan we nog met haar beleven?

in dit nieuwe deel gebeurt genoeg. een schitterend voorjaar, avonturen op het strand, een mislukte vakantie, regina die naar de middelbare school gaat, een been dat wordt gebroken, een dolle avond met oude vriendinnen, een trouwe echtgenoot, weer eens iets anders, trammelant op school, een uitje naar milaan. maar 'the enormous changes at the last minutes', om de titel van een van mijn favoriete boeken aan te halen, die in deel 2 worden beloofd, komen er niet. ik en evelien houden toch meer van geleidelijkheid. dit deel is het vrolijkste evelien-boek tot nu toe. ze is duidelijk in beweging, ze ruikt aan een nieuw leven. de titel zegt het al, eigen benen - al breekt ze er prompt eentje. wat hierna komt, weet ik niet. ik hoorde eens het verhaal van een vrouw die vlak voor zes uur nog even naar albert heijn moest voor een pot rode bieten van hak - die vrouw kwam nooit meer terug, haar man en kinderen zitten nu nog te wachten. misschien doe ik zoiets. ik zie wel waar het schrijven me heenvoert.